Ο Πεντάλοφος

Πέτρα είχαμε, πέτρα δουλέψαμε! Στο ανάγλυφο του Βοΐου και το σύμπλεγμα των ορεινών χωριών του, ανάμεσα στην “Γκραντίσκα” και το “Ρουμάνι”, 1.050 μέτρα ψηλότερα από τη στάθμη της θάλασσας, βρίσκεται χτισμένος ο Πεντάλοφος, το ξακουστότερο και μεγαλύτερο μαστοροχώρι της Μακεδονίας. Η γειτονιά του Πενταλόφου είναι μία από τις ωραιότερες γωνιές της Βόρειας Πίνδου, τόσο για το εκπληκτικό φυσικό περιβάλλον ανάμεσα στα πυκνά δάση και τα επιβλητικά ορεινά τοπία, όσο και για τη γραφικότητα των παραδοσιακών οικισμών. Τριγύρω απλώνεται μια ατελείωτη πρόσκληση στην ομορφιά, στα μνημεία και στην ιστορία.

Ο Πεντάλοφος, το παλιό και ξακουστό ‘‘Ζουπάνι’’ έχει εκτεταμένο ανατολικό ορίζοντα και 500 περίπου καλοδιατηρημένα κτίσματα, διαταγμένα κατά αμφιθεατρικό τρόπο. Ένας παραδοσιακός οικισμός με πέτρινα σπίτια και γραφικά σοκάκια, πολλές φυσικές ομορφιές και ιδιαίτερα υγιεινό κλίμα. Η τέχνη των άξιων μαστοροκαλφάδων βρίσκεται αποτυπωμένη στις περίτεχνες εκκλησιές, στις βρύσες, στα καμπαναριά και στην αρματωσιά των διώροφων και τριώροφων σπιτιών με τα λιακωτά τους, τα στενά παράθυρα και τα κεντημένα με σταυρούς αγκωνάρια.

Ο Βυθός

Βυθισμένος στην αγκαλιά του ‘‘Καραουλιού’’ στα ριζά θεόρατων βράχων, σε υψόμετρο 1.035 μέτρων, απλώνεται ο Βυθός, ο παλιός ‘‘Ντόλος’’, ένα χωριό αλλιώτικο από τα άλλα. Βρίσκεται στο βάθος μιας απότομης ρεματιάς, κρυμμένο κυριολεκτικά μέσα στη θεριεμένη βλάστηση, με τις απότομες πλαγιές να υψώνονται κατακόρυφα πάνω από τις στέγες.

Ο τόπος ολόγυρα άγονος και φτωχός, όπως τα ορεινά χωριά της Ηπείρου, με ανύπαρκτα σχεδόν τα χωράφια. Απανωτές οι νεροσυρμές. Το ορεινό τούτο χωριό με τις βαθιές χαράδρες και τα απότομα βράχια, που τα σμίλεψε η διαρκής υπομονή του νερού και τα σχηματοποίησαν οι θυμοί του ανέμου, με τα ατελείωτα δάση από οξιές, βελανιδιές και καστανιές, μένει βαθιά χαραγμένο στην καρδιά του επισκέπτη.

Η Αγ. Σωτήρα

Τα ορεινά χωριά του Βοΐου συνθέτουν ένα εκπληκτικής ομορφιάς οικιστικό σύνολο άγνωστο για πολλούς. Μικρά και πανέμορφα, σκαρφαλωμένα στις πλαγιές και τις κοιλάδες, απόμακρα μέσα στο καταπράσινο τοπίο, όπου νιώθει έντονα κανείς ότι τα κτίσματα αποτελούν φυσική συνέχεια του τοπίου. Έτσι είναι και η Αγ. Σωτήρα, η παλιά ‘‘Σβόλιανη’’, που εκτείνεται αμφιθεατρικά στην πλαγιά ενός λόφου σε υψόμετρο 920 μέτρων.

Κουμαριές, οξιές, φτελιές, βελανιδιές και καστανιές στολίζουν τη διαδρομή μέχρι την είσοδο του οικισμού. Το χωριό φαίνεται έρημο, αλλά κάποιες καμινάδες που καπνίζουν και τα ασπροκέντητα κουρτινάκια στα παράθυρα φανερώνουν την ανθρώπινη παρουσία.

Το Δίλοφο

Το Δίλοφο, λόγω της θέσης του, αλλά και της πυκνής του βλάστησης, παλαιότερα, αποτέλεσε σωστό κρησφύγετο για τους κυνηγημένους Έλληνες. Βρίσκεται ανάμεσα σε βαθιές δασοσκεπείς χαράδρες και περιβάλλεται ολόγυρα από ψηλούς λόφους, που το περικλείουν από όλες τις πλευρές. Αποτελεί το καλύτερα διατηρημένο από αρχιτεκτονικής άποψης χωριό του Βοΐου. Στο Δίλοφο όπως και την Αγ. Σωτήρα βρήκαν καταφύγιο πολλοί κάτοικοι μετά την καταστροφή του χωριού ‘‘Τσέρος’’.